Naast de prijsvechters is er nog een andere revolutie gaande: Social Commerce. Waar je vroeger naar een webshop ging, komt de winkel nu naar jou toe via je social media feed. Vooral TikTok en Instagram zijn hier meesters in.
Het einde van de zoekbalk
Het algoritme van TikTok kent jou waarschijnlijk beter dan je eigen partner. Het weet precies waar je naar kijkt, hoe lang je blijft hangen en wat je leuk vindt. Hierdoor krijg je producten voorgeschoteld waarvan je niet eens wist dat ze bestonden, maar die je plotseling moet hebben. Dit fenomeen, vaak aangeduid met de hashtag #TikTokMadeMeBuyIt, heeft de manier waarop we producten ontdekken volledig omgegooid. We zoeken niet meer; we worden gevonden.
De influencer als vriend én verkoper
De kracht van social commerce zit in het vertrouwen. Je volgt een influencer omdat je hun stijl tof vindt of om hun grappen moet lachen. Als die persoon vervolgens enthousiast vertelt over een geweldige nieuwe krultang of een revolutionair schoonmaakmiddel, voelt dat niet als reclame. Het voelt als een tip van een vriend.
Maar vergis je niet: het is keiharde business. De grens tussen oprechte aanbeveling en betaalde promotie is flinterdun en vaak onzichtbaar. In een fractie van een seconde word je verleid. En omdat de ‘Koop nu’-knop direct in de video zit, is de drempel om te kopen lager dan ooit. Geen gedoe met inloggen of adresgegevens invullen; het is klikken en klaar.
De valkuil van de impuls
Dit leidt tot extreem impulsgedrag. Waar je bij een grote aankoop op Bol.com misschien nog even reviews gaat lezen of een nachtje erover slaapt, is een aankoop via social media vaak een emotionele beslissing in het moment. Je ziet een video van iemand die dolgelukkig wordt van een product, en jij wilt dat gevoel ook.
Het resultaat? Kasten vol met gadgets die één keer leuk zijn en daarna stof happen. De sunset lamp die je kamer oranje maakt, de fidget toys, de zoveelste skincare trend. Het is consumptie als entertainment. Het plezier zit hem in het kopen en het uitpakken (liefst ook weer gefilmd voor je eigen socials), niet in het bezit of het gebruik.
De synthese: De perfecte storm
Het wordt pas echt interessant—en zorgwekkend—als deze twee werelden samenkomen. Want wat zie je vaak op TikTok? Juist, influencers die pronken met hun ‘hauls’ van Shein of Temu. Of dropshippers die goedkope troep uit China via een gelikte advertentie op Instagram verkopen voor het vijfvoudige van de prijs.
Je ziet een advertentie voor een ‘unieke’ galaxy-projector op Instagram voor 40 euro. De video is prachtig, de muziek is meeslepend. Je koopt het. Twee weken later komt het pakketje binnen: een rammelend doosje met Chinese tekens, precies hetzelfde ding dat je op AliExpress voor 4 euro had kunnen vinden. Je bent niet alleen verleid door het algoritme, je bent ook nog eens financieel benadeeld door een gebrek aan transparantie.
De kater en de toekomst
We moeten ons afvragen of deze manier van consumeren houdbaar is. Niet alleen voor onze portemonnee, maar ook voor de planeet. De berg afval die ontstaat door miskopen, producten van slechte kwaliteit en de eindeloze stroom retourzendingen is gigantisch.
Daarnaast verliezen we iets waardevols: de kunst van het wachten en het waarderen van kwaliteit. Er is iets moois aan sparen voor iets goeds, naar een winkel gaan, je laten adviseren door een expert en naar huis gaan met een product waar je jaren mee doet. Dat gevoel van voldoening is vele malen duurzamer dan de snelle fix van een pakketje dat je in een opwelling hebt besteld.
Wat kunnen we doen?
Moeten we stoppen met online winkelen? Natuurlijk niet. Het gemak van online bestellen is een zegen. Maar we moeten wel kritischer worden.
- Wees je bewust van het spel: Begrijp dat de radartjes en aftellende klokken in apps psychologische trucs zijn. Laat je niet opjagen.
- Check de afzender: Zie je een toffe advertentie op Instagram? Google het product even. Grote kans dat je het ergens anders goedkoper vindt, of dat je reviews vindt die je waarschuwen voor de kwaliteit.
- Koop lokaal (ook online): Nederlandse webwinkels zoals Coolblue, Bol en de vele niche-spelers bieden misschien niet de allerlaagste bodemprijs, maar ze bieden wel garantie, veiligheid en een klantenservice die je in het Nederlands te woord staat.
- Slaap er een nachtje over: De beste bespaartip is simpel. Laat dat winkelmandje even staan. Als je het morgen nog steeds wilt hebben, is het misschien een goede aankoop. Grote kans dat je het tegen die tijd alweer vergeten bent.
De strijd om onze aandacht en onze euro’s wordt steeds feller. Algoritmes worden slimmer en de prijzen worden lager. Maar uiteindelijk ben jij degene die op de knop drukt. Laten we proberen die macht weer een beetje terug te pakken, en niet de marionetten te worden van de tech-reuzen en prijsvechters. Want eerlijk is eerlijk: niemand wordt gelukkig van een huis vol troep, hoe goedkoop het ook was.
