Kijk eens om je heen als je over straat loopt, of let eens op de pakketjes die bij de buren worden bezorgd. De kans is groot dat je ze ziet: de feloranje plastic zakken met grote witte letters, of de grijze, strak ingetapete pakketjes die eruitzien alsof ze een lange reis achter de rug hebben. En dat hebben ze ook.
We zitten midden in een retail-revolutie. Jarenlang dachten we dat Amazon de grote reus was waar we voor moesten vrezen, of dat Bol.com onverslaanbaar was in de Lage Landen. Maar terwijl die partijen vochten om de snelste bezorgtijd (“Vandaag besteld, morgen in huis”), veranderde er iets fundamenteels in ons koopgedrag. We vinden het ineens niet meer erg om twee weken te wachten, zolang de prijs maar bizar laag is.
De opkomst van platforms als Temu, Shein en AliExpress is geen tijdelijke trend; het is een aardverschuiving in de e-commerce. Ze hebben de code gekraakt van de westerse consument. Maar hoe doen ze dat? Hoe kan een winterjas goedkoper zijn dan een broodje gezond op het station? En welke prijs betalen we werkelijk voor deze koopjesjacht? Laten we de lagen van deze ui afpellen.
1. Het geheim van de prijs
Het eerste dat opvalt, zijn de prijzen. Een smartwatch voor 12 euro. Een set van tien paar sokken voor 3 euro. Een complete outfit voor de prijs van één merksok. Voor de gemiddelde Nederlander voelt dit als een foutje in het systeem. We zijn gewend dat spullen geld kosten.
Het geheim zit hem in het wegsnijden van de tussenpersonen. In de traditionele handel gaat een product van de fabriek naar een exporteur, dan naar een importeur, vervolgens naar een groothandel, dan naar het distributiecentrum van de winkel, en uiteindelijk naar de winkel zelf. Iedereen in die keten moet winst maken, opslag betalen en personeel inhuren.
Apps als Temu en Shein werken volgens het zogenaamde C2M-model (Consumer-to-Manufacturer). In simpel Nederlands: ze koppelen jou direct aan de fabriek in China. Temu is eigenlijk geen winkel, maar een digitaal doorgeefluik. Als jij op ‘bestellen’ klikt, gaat er in een fabriek in Guangzhou of Shenzhen een seintje af. Het product wordt niet uit een Nederlands magazijn gehaald, maar direct van de lopende band in een zakje gestopt en op het vliegtuig gegooid.
Daarnaast maken deze bedrijven slim gebruik van data. Shein weet bijvoorbeeld exact welke modestijlen trending zijn op TikTok. Ze laten fabrieken razendsnel kleine oplages maken (bijvoorbeeld 100 stuks). Slaat het aan? Dan schalen ze direct op. Flopt het? Dan hebben ze nauwelijks verlies. Dit “on-demand” produceren drukt de kosten gigantisch, omdat ze niet blijven zitten met pakhuizen vol onverkochte winterjassen in de zomer.
2. Het logistieke trucje
Je vraagt je misschien af: “Oké, het product is goedkoop, maar het moet wel de halve wereld overvliegen. Hoe kan de verzending dan gratis zijn?”
Hier spelen twee belangrijke factoren een rol die vaak onder de radar blijven:
- Het postverdrag: Er bestaat een stokoude internationale afspraak (via de Wereldpostunie) die bedoeld was om ontwikkelingslanden te helpen. Hierdoor betalen landen als China aanzienlijk minder aan andere landen om post te laten bezorgen. In de praktijk betekent dit dat PostNL soms verlies lijdt op het bezorgen van een pakketje uit China, terwijl ze dat verlies moeten compenseren met de tarieven voor binnenlandse post. Kort gezegd: door een verouderd systeem subsidiëren westerse postbedrijven deels de verzending van Chinese webshops.
- De douane-vrijstelling: In Europa geldt er een regel dat je voor pakketjes met een waarde onder de 150 euro geen invoerrechten hoeft te betalen. Chinese webshops zijn meesters in het opbreken van bestellingen of het laag waarderen van pakketjes, zodat ze precies onder die radar blijven. Hierdoor glippen miljoenen pakketjes de grens over zonder de belastingen die een Nederlandse importeur wel zou moeten betalen.
Het is een ongelijk speelveld waar onze lokale winkeliers met lede ogen naar kijken.
3. De App als casino
De lage prijs is de lokker, maar de app is de val. Heb je de Temu-app wel eens geopend? Het lijkt in niets op het rustige, overzichtelijke design van de Bijenkorf of Coolblue. Het is druk, het knippert en het schreeuwt.
Dit is bewust design, ook wel gamification genoemd. Vanaf het moment dat je inlogt, word je gebombardeerd met prikkels die rechtstreeks uit de gokwereld komen:
- Het rad van fortuin: Je mag draaien voor korting. Spoiler: je wint altijd de hoofdprijs (bijvoorbeeld 90% korting), waardoor je je speciaal voelt.
- Schaarste en urgentie: “Nog maar 2 op voorraad!”, “Deze deal verloopt in 09:59 minuten!”. De tellers lopen zichtbaar terug. Dit creëert FOMO (Fear Of Missing Out). Je hersenen krijgen geen tijd om rationeel na te denken (“Heb ik dit nodig?”), maar schieten in de actie-modus (“Ik moet dit pakken voor het weg is!”).
- Beloningen: Je krijgt punten, coupons en cadeautjes als je vrienden uitnodigt of dagelijks inlogt.
Het winkelen zelf wordt hierdoor een spelletje. Het gaat niet meer om het bezitten van het product, maar om de ‘kick’ van het scoren van de deal. Het dopamine-shotje dat je krijgt als je een jas voor 4 euro afrekent, is verslavend. Veel mensen scrollen ’s avonds door deze apps ter ontspanning, net zoals ze door TikTok of Instagram scrollen, en vullen hun mandje zonder erbij na te denken.
4. De Temu-kater
En dan, na een week of twee wachten, ploft het pakketje op de mat. Hier begint vaak de ontnuchtering, ook wel de ‘Temu-kater’ genoemd.
Verwachting vs. Realiteit Op de foto zag die gebreide trui eruit als een warme, wollen deken. In het echt blijkt het een dun, glimmend stukje polyester te zijn dat statisch knettert als je het uit de verpakking haalt. De maten zijn vaak gebaseerd op Aziatische standaarden, waardoor een XL valt als een krappe M. Het internet staat vol met hilarische, maar ook treurige “What I ordered vs. What I got” video’s. Omdat retourneren naar China vaak gedoe is (of duurder dan het product zelf), nemen veel mensen hun verlies. Het belandt achterin de kast of direct in de prullenbak.
Het gevaar in het plastic Erger dan een lelijke trui is het risico op onveilige producten. In de EU hebben we strenge regels. Speelgoed mag geen kleine loslatende onderdelen hebben, elektronica moet brandveilig zijn en cosmetica mag geen schadelijke chemicaliën bevatten.
Omdat Chinese prijsvechters direct aan de consument leveren, omzeilen ze vaak de Europese controle-instanties. Uit diverse steekproeven van consumentenorganisaties blijkt keer op keer dat een schokkend groot deel van de producten niet voldoet aan de eisen:
- Elektronica: Opladers die oververhit raken of smelten, en kerstverlichting die kortsluiting veroorzaakt. Vaak ontbreekt het officiële CE-keurmerk, of is het vervalst (het zogenaamde ‘China Export’ logo dat er bijna hetzelfde uitziet).
- Speelgoed: Kinderspeelgoed met scherpe randjes of verf die giftige stoffen (zoals lood) bevat.
- Cosmetica: Make-up met ingrediënten die in Europa verboden zijn vanwege risico’s op allergieën of erger.
Je bespaart misschien tien euro op een föhn, maar je haalt wel een potentieel brandgevaarlijk apparaat je huis in. De vraag is of die besparing opweegt tegen de veiligheid van je gezin.
5. De verborgen kosten
Als je niet betaalt voor het product, ben jij het product. Deze oude internetwijsheid gaat ook hier op, al betaal je bij Temu en Shein wel geld, zij het weinig. Toch is data een cruciaal onderdeel van hun verdienmodel.
De apps van deze giganten vragen vaak om vergaande permissies op je telefoon. Ze willen niet alleen weten wat je koopt, maar analyseren je hele klikgedrag, hoe lang je naar een plaatje kijkt en soms zelfs welke andere apps je gebruikt. Pinduoduo (het moederbedrijf van Temu) is in het verleden zelfs beschuldigd van het gebruik van malware om meer gegevens van gebruikers te stelen dan toegestaan.
Deze data wordt gebruikt om de algoritmes nog verslavender te maken en om trends te voorspellen, maar het roept ook vragen op over privacy. Waar belanden jouw adresgegevens, betaalgegevens en surfgedrag? In een land waar de overheid vergaande inzage kan eisen in bedrijfsdata, is dat voor veel westerse overheden een punt van zorg.
Conclusie: Een dure les in goedkoop kopen
De opkomst van de Chinese prijsvechters is indrukwekkend en beangstigend tegelijk. Ze bieden mensen met een kleine beurs toegang tot producten die ze anders misschien niet konden betalen. Maar de werkelijke kosten zitten verborgen.
We betalen met onze privacy, we nemen risico’s met onze veiligheid, en we dragen bij aan een enorme berg afval door producten te kopen die gemaakt zijn om snel stuk te gaan. Daarnaast hollen we onze eigen winkelstraten uit door geld weg te sluizen naar partijen die zich niet aan onze spelregels hoeven te houden.
De verleiding van het Verre Oosten is onweerstaanbaar slim verpakt in oranje zakken en flitsende apps. Maar zoals bij alles in het leven geldt ook hier: als het te mooi lijkt om waar te zijn, is het dat waarschijnlijk ook. De volgende keer dat je die drone van 15 euro in je mandje klikt, weet je nu in ieder geval welk spel er achter de schermen wordt gespeeld.
