Het is zaterdagavond. Je scrolt door je favoriete kledingapp. Dat ene jasje ziet er geweldig uit. De prijs? 120 euro. Je bankrekening zegt: misschien even wachten tot het salaris binnen is. Maar de app zegt iets heel anders. Met grote, vriendelijke letters staat er: Betaal over 30 dagen. Geen rente.
Eén klik. Besteld. Je voelt geen pijn in je portemonnee, alleen de dopamine van de aankoop. Dit is de wereld van Buy Now, Pay Later (BNPL). Diensten als Klarna en Riverty (voorheen AfterPay) hebben de manier waarop we online winkelen fundamenteel veranderd. En hoewel ze zichzelf presenteren als een handige service voor de consument, maak ik me grote zorgen over de impact op vooral jongeren.
De illusie van de gratis lening
Laten we het beestje bij de naam noemen: achteraf betalen is gewoon een lening. Het is een schuld die je aangaat. De marketing van deze bedrijven is echter zo gelikt dat het niet voelt als schulden maken. Ze gebruiken hippe kleuren, soepele apps en termen als smoooth shopping. Het voelt als een lifestyle-keuze, niet als een financieel product.
Het grote gevaar zit hem in de ontkoppeling van kopen en betalen. Vroeger moest je fysiek geld overhandigen of direct zien dat je saldo daalde. Dat deed een beetje pijn. Die betalingspijn is een belangrijk psychologisch mechanisme dat ons behoedt voor overconsumptie. BNPL neemt die pijn volledig weg. Je krijgt het product nu, en de rekening is een probleem voor je toekomstige zelf.
De stapelmethode
Voor Gen Z, een generatie die opgroeit in een tijd van economische onzekerheid en hoge inflatie, is deze verleiding enorm. Eén aankoop van 50 euro achteraf betalen is geen probleem. Maar het blijft zelden bij één aankoop. Een broek hier, een paar schoenen daar, een etentje dat je ook achteraf kunt betalen… Voor je het weet heb je vijf of zes openstaande vorderingen.
Het overzicht verdwijnt razendsnel. Veel jongeren hebben geen idee wat hun totale openstaande schuld is, omdat die versnipperd is over verschillende apps en winkels. En dan komt de klap. Na 14 of 30 dagen moet er betaald worden. Lukt dat niet? Dan volgen de aanmaningen. En hoewel de BNPL-aanbieders zeggen dat ze geen woekerrentes rekenen zoals creditcards, zijn de incassokosten bij te laat betalen niet mals. Een trui van 40 euro kost na twee gemiste herinneringen ineens 80 euro.
Waarom webwinkels hiervan smullen
Waarom bieden webwinkels deze optie zo graag aan? Simpel: het verhoogt de omzet. Uit data blijkt keer op keer dat consumenten die achteraf betalen, grotere bestellingen plaatsen. De drempel is weg. Het digitale winkelmandje wordt voller gegooid omdat het totaalbedrag op dat moment toch niet van de rekening gaat.
Webwinkels betalen de BNPL-aanbieder graag een commissie voor deze dienst, want de aanbieder neemt het risico over. Als de klant niet betaalt, is dat het probleem van Klarna of Riverty, niet van de webshop. De winkel heeft zijn geld al binnen. Dit creëert een pervers systeem waarin winkels er belang bij hebben dat jij meer koopt dan je je eigenlijk kunt veroorloven.
De paskamer-smoes
Een veelgehoord argument voor achteraf betalen is: Ja, maar ik wil kleding eerst passen. Waarom zou ik betalen voor drie maten als ik er twee terugstuur?
Ik snap dat argument. Het is handig. Je tovert je huiskamer om tot paskamer. Maar dit gemak heeft een prijs. Het normaliseert het idee dat je spullen in bezit kunt hebben zonder ervoor te betalen. Bovendien zorgt dit gedrag voor een enorme logistieke druk en een berg aan retouren, wat weer slecht is voor het milieu. Maar puur financieel gezien: als je die drie maten niet vooraf kunt betalen, kun je ze je eigenlijk niet veroorloven. Het risico dat je vergeet te retourneren, of dat een retourzending kwijtraakt en je alsnog met de rekening zit, is reëel.
Tijd voor financiële opvoeding
De politiek en toezichthouders beginnen wakker te worden. Er wordt gesproken over strengere regels, zoals een BKR-registratie voor BNPL-kredieten en een verbod op al te agressieve reclames. Dat is hard nodig.
Maar uiteindelijk begint het bij bewustwording. We moeten stoppen met doen alsof achteraf betalen een onschuldig extraatje is. Het is een geoliede machine die ontworpen is om ons meer te laten uitgeven. Mijn advies, hoe ouderwets het ook klinkt: als je het geld nu niet op je rekening hebt staan, koop het dan niet. Spaar ervoor. De voldoening van een aankoop is veel groter als je weet dat hij echt van jou is, en niet van een Zweedse bank die hoopt dat je de betaaldatum vergeet.
Achteraf betalen is geen service, het is een valkuil met een roze strik eromheen. Trap er niet in.
